Khi hai doanh nghiệp ở hai quốc gia mua bán hàng hóa, một câu hỏi luôn xuất hiện: ai trả cước tàu, ai mua bảo hiểm và rủi ro chuyển giao ở điểm nào? Bộ quy tắc trả lời gọn những câu hỏi đó chính là Incoterms. Hiểu rõ incoterms là gì giúp người làm xuất nhập khẩu đàm phán hợp đồng chặt chẽ, tính đúng giá thành và tránh những tranh chấp tốn kém về chi phí lẫn trách nhiệm giữa các bên.
Tổng quan nhanh
– Incoterms là bộ quy tắc thương mại quốc tế do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành.
– Phiên bản đang dùng phổ biến là Incoterms 2020, gồm 11 điều kiện giao hàng.
– Mỗi điều kiện phân định rõ ai chịu chi phí, rủi ro và trách nhiệm ở từng chặng.
– Các điều kiện thông dụng tại Việt Nam gồm FOB, CIF, EXW và DDP.
1. Incoterms là gì
Incoterms (International Commercial Terms) là bộ tập quán thương mại quốc tế do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) biên soạn và cập nhật định kỳ, nhằm chuẩn hóa cách hiểu về trách nhiệm giữa người mua và người bán trong hợp đồng ngoại thương. Mỗi điều kiện là một cụm ba chữ cái, quy định rõ ai lo vận chuyển, ai chịu chi phí, ai mua bảo hiểm và điểm chuyển giao rủi ro. Phiên bản hiện hành là Incoterms 2020, có hiệu lực từ đầu năm 2020.
Điểm cần nhớ là Incoterms không phải luật bắt buộc, mà là tập quán được các bên tự nguyện dẫn chiếu vào hợp đồng. Khi hai bên ghi rõ một điều kiện cụ thể kèm phiên bản, họ đã thống nhất một khung trách nhiệm chung, giảm nguy cơ hiểu lầm. Nếu bạn muốn nắm rõ các vị trí trong ngành xuất nhập khẩu, sẽ thấy hầu hết đều cần đọc và vận dụng thành thạo bộ quy tắc này.
2. Cách Incoterms phân chia trách nhiệm
Bản chất của mọi điều kiện Incoterms là trả lời ba câu hỏi cốt lõi trong một giao dịch. Nắm được ba trục này giúp bạn đọc bất kỳ điều kiện nào cũng nhanh chóng hiểu ý nghĩa:
– Chi phí vận chuyển và các khoản liên quan do bên nào chi trả trên từng chặng đường.
– Rủi ro mất mát, hư hỏng hàng hóa chuyển từ người bán sang người mua tại điểm nào.
– Nghĩa vụ làm thủ tục hải quan xuất khẩu và nhập khẩu thuộc về bên nào.
Ba yếu tố trên kết hợp lại tạo nên đặc trưng của từng điều kiện. Càng về nhóm điều kiện mà người bán chịu nhiều trách nhiệm, giá bán ghi trên hợp đồng càng cao vì đã gộp thêm cước và chi phí.
| Điều kiện | Tên đầy đủ | Điểm chuyển rủi ro |
|---|---|---|
| EXW | Ex Works (giao tại xưởng) | Tại kho người bán |
| FOB | Free On Board (giao lên tàu) | Khi hàng lên tàu tại cảng đi |
| CIF | Cost, Insurance and Freight | Khi hàng lên tàu, người bán trả cước và bảo hiểm |
| DDP | Delivered Duty Paid | Tại địa điểm đích, người bán lo cả thuế nhập |
3. Các điều kiện thông dụng tại Việt Nam
Trong thực tế giao dịch của doanh nghiệp Việt, một vài điều kiện xuất hiện nhiều hơn cả. Với hàng xuất, FOB rất phổ biến vì người bán chỉ lo đến khi hàng lên tàu, phần cước và bảo hiểm để người mua tự thu xếp. Với hàng nhập, CIF được ưa chuộng vì người mua nhận hàng tại cảng đến mà không phải trực tiếp làm việc với hãng tàu nước ngoài.
Ở hai đầu quang phổ trách nhiệm là EXW và DDP. EXW đặt gần như toàn bộ nghĩa vụ lên người mua, kể cả việc đến tận kho người bán lấy hàng. Ngược lại, DDP dồn trách nhiệm tối đa cho người bán, bao gồm cả thủ tục và thuế nhập khẩu tại nước người mua. Việc chọn điều kiện nào phụ thuộc vào năng lực logistics, kinh nghiệm và vị thế đàm phán của mỗi bên.
Lưu ý: Một số điều kiện như FOB và CIF theo Incoterms 2020 chỉ dùng cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa. Với hàng đi đường hàng không hoặc vận tải đa phương thức, nên dùng các điều kiện phù hợp như FCA, CPT hoặc CIP để tránh áp dụng sai bản chất của điều kiện.
4. Vì sao nắm vững Incoterms lại quan trọng
Với người làm xuất nhập khẩu, Incoterms không chỉ là kiến thức lý thuyết mà ảnh hưởng trực tiếp đến giá và rủi ro. Khi báo giá, nhân viên phải biết điều kiện nào đã gộp cước, điều kiện nào chưa, để tính đúng chi phí và biên lợi nhuận. Khi có sự cố như hàng hư hỏng trên đường, chính điều kiện Incoterms đã thỏa thuận sẽ xác định bên nào chịu trách nhiệm.
Vì vậy, đọc hiểu và vận dụng đúng bộ quy tắc này là kỹ năng nền tảng của mảng mua hàng, sales và chứng từ. Người mới nên học kèm cả cách điều kiện tương tác với phương thức thanh toán và hợp đồng bảo hiểm, bởi ba yếu tố này luôn đi cùng nhau trong một giao dịch quốc tế trọn vẹn.
Mẹo: Khi đọc một điều kiện Incoterms, hãy luôn tự hỏi ba câu: ai trả cước, rủi ro chuyển giao ở đâu và ai lo thủ tục hải quan. Trả lời được ba câu này, bạn sẽ nắm bản chất của bất kỳ điều kiện nào mà không cần học thuộc lòng từng cụm chữ.
“Chọn sai điều kiện Incoterms đôi khi khiến doanh nghiệp gánh thêm cả cước tàu lẫn rủi ro mà lẽ ra không thuộc về mình.”
5. Câu hỏi thường gặp
1. Incoterms 2020 có bao nhiêu điều kiện?
Incoterms 2020 gồm 11 điều kiện, chia thành hai nhóm: bảy điều kiện dùng cho mọi phương thức vận tải và bốn điều kiện chỉ dùng cho vận tải biển, thủy nội địa. Doanh nghiệp cần ghi rõ phiên bản khi dẫn chiếu trong hợp đồng.
2. FOB và CIF khác nhau ở điểm nào?
Với FOB, người bán giao hàng lên tàu là hết trách nhiệm, người mua tự lo cước và bảo hiểm. Với CIF, người bán trả thêm cước vận chuyển và mua bảo hiểm đến cảng đến, dù rủi ro vẫn chuyển giao khi hàng lên tàu.
3. Có bắt buộc dùng Incoterms trong hợp đồng không?
Không bắt buộc, nhưng dẫn chiếu Incoterms giúp hai bên có cách hiểu chung, giảm tranh chấp. Nếu không dùng, hợp đồng cần mô tả rất chi tiết về chi phí, rủi ro và trách nhiệm, điều này thường phức tạp và dễ sơ hở hơn.
Tóm lại, hiểu incoterms là gì chính là nắm được ngôn ngữ chung để phân chia chi phí, rủi ro và trách nhiệm trong mọi hợp đồng ngoại thương. Từ EXW, FOB, CIF đến DDP, mỗi điều kiện định hình cách tính giá và cách xử lý khi có sự cố. Với người làm xuất nhập khẩu, thành thạo bộ quy tắc do ICC ban hành là bước không thể bỏ qua để đàm phán và vận hành giao dịch quốc tế an toàn.
Trịnh Thị Thu Thảo